Trên thế giới, Multimedia đang được ứng dụng mạnh mẽ trong giáo dục và đào tạo nói chung giáo dục nghề nghiệp nói riêng và đang tạo ra một cuộc cách mạng về trong đổi mới phương pháp dạy học trong các nhà trường, góp phần thúc đẩy Giáo dục và đào tạo trở thành một nền công nghiệp có tính toàn cầu. Sự thay đổi này mang mầm mống của một cuộc cách mạng sư phạm thực sự.

 

1. Đặt vấn đề

Theo tài liệu Hội nghị quốc tế về giáo dục đại học hế kỷ XXI: tầm nhìn và hành động, phân loại các mô hình giáo dục, theo hướng tiến hóa : giáo dục từ mô hình truyền thống (1) sang mô hình thông tin (2) rồi từ mô hình thông tin chuyển sang mô hình kiến thức (3) như sau :

Mô hình

Vị trí trung tâm

Vai trò người học

Công nghệ

Đặc điểm

Truyền thống (1)

Người dạy

Thụ động

Bảng/TV/

radio

Đóng kín, cứng nhắc, phân mảnh rời rạc các trường và các ngành, học trong một khoảng đời, tập trung vào chuyện thi cử

Thông tin (2)

Người học

Chủ động

Máy tính cá nhân - PC

Người học có điều kiện phân tích, suy đoán và xử lý thông tin một cách có hiệu quả

Thúc đẩy tính chủ động, sáng tạo của người học

Kiến thức (3)

Nhóm

Thích nghi

PC + Mạng

Mở, mềm dẻo, nối mạng giáo dục/móc xích các trường với nhau, sự hội tụ, giao thoa của các ngành với nhau và với CNTT và TT

Theo bảng phân loại trên, giáo dục nước ta hiện nay đang ở nơi bắt đầu sự quá độ từ mô hình thông tin sang mô hình kiến thức.

Nhận thức được xu thế này, các cơ sở GDNN ở Việt Nam  đã và đang đặc biệt quan tâm đến vấn đề nghiên cứu và ứng dụng Multimedia vào giảng dạy.

2. Khái niệm về Munltimedia

Có thể hiểu Multimedia được phát triển từ thuật ngữ Media. Media dùng để chỉ một thực thể như là chiếc máy truyền thanh, máy truyền hình, nghĩa là không phải nói đến một vật mang thông tin đơn thuần, mà là một hệ thống phức tạp có cơ cấu, có đối tượng nhắm tới. Nếu ta có một băng cassette có ghi lời nói, ta không thể nghe lời nói đó bằng cách truy xuất trực tiếp. Nhưng  ta nghe được với sự trợ giúp của máy đọc cassette. Như vậy,  băng cassette  chỉ là vật chứa đựng thông tin còn máy đọc cassette chỉ là vật mang thông tin nếu chúng được đặt tách rời nhau. Nhưng nếu gộp máy đọc cassette cùng với băng cassette chúng ta có một Media. 

Cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin, Media không chỉ dừng ở mục đích phát và truyền thông tin thông qua các kênh nghe và nhìn ( với sự tương tác một chiều), mà còn hướng tới khả năng hiệu chỉnh và điều khiển được của người sử dụng (với sự tương tác đa chiều). Và như vậy, thuật ngữ Multimedia xuất hiện kèm theo với nhiều danh từ khác như Multimedia training (huấn luyện đa phương tiện), Digital Multimedia system (hệ thống đa phương tiện dạng số)…

Tại các cơ sở đào tạo nghề tại Việt nam, Multimedia không phải là khái niệm mới trong dạy học. Khi sử dụng kết hợp từ hai, ba phương tiện dạy học trở lên là đã có multimedia. Trong một thời gian dài, các thầy cô giáo đã sử dụng kết hợp nhiều phương tiện như : máy chiếu, băng cassette, phim điện ảnh, video .v.v. để nâng cao hiệu quả dạy học. Như thế, ta đã có multimedia.

 Tuy nhiên, đến thập niên 1980 đến 1990, với sự xuất hiện của máy tính, multimedia đã có một ý nghĩa mới trong dạy học tạo nên bởi những khả năng to lớn mà công cụ này đem lại. Những khả năng ấy có khi là bất khả hoặc rất khó thực hiện với multimedia. Chẳng hạn, với multimedia, tất cả phải diễn ra trong bối cảnh của lớp học, dưới sự điều khiển của giáo viên, và học sinh cũng không thể chủ động nhịp độ học tập, theo phong thái và khả năng riêng bản thân. Với khả năng tương tác, multimedia trên cơ sở máy tính mở ra các khả năng thực hiện linh hoạt các ước muốn trên.

Thuật ngữ “multimedia” ngày nay đã trở nên phổ biến không chỉ với những người làm công tác dạy học, mà với hầu hết mọi đối tượng trong nhà trường. Thuật ngữ này hiện nay mặc nhiên được hiểu là Multimedia trên cơ sở máy tính. Một số cơ sở đạo tạo nghề phát triển hơn với Multimedia trên cơ sở máy tính gắn liền với Internet.

Multimedia không chỉ là sự phối hợp một cách có tính toán những phương tiện truyền thông khác nhau trong dạy học (như âm thanh, đồ hoạ, phim ảnh, video .v.v.). Multimedia cũng không chỉ là cung cấp các loại phương tiện tương tự trên nhờ công cụ máy tính để có thể cá nhân hoá việc sử dụng và học tập. Thực chất, multimedia là sự kết hợp nhiều mức độ học tập khác nhau vào một công cụ dạy học, cho phép đa dạng hoá việc trình bày, thể hiện chương trình, nội dung đào tạo.

Năm 1994, Charles B. Wang, chuyên gia máy tính, xem Đa phương tiện là “một trong những từ gây nhiều bàn cãi. Đa phương tiện thực sự là một thuật ngữ cho việc kết hợp các khả năng trong công nghệ. Đa phương tiện liên kết với máy tính cá nhân các chức năng kết nối các yếu tố như văn bản, đồ họa, âm thanh, hình ảnh tĩnh và động sử dụng trong đào tạo hay thông tin”. Nói một cách ngắn gọn, theo Robert S.Tannenbaum, đó là việc trình bày có tương tác với máy tính bao gồm ít nhất hai trong số các yếu tố: văn bản, âm thanh, hình ảnh đồ họa tĩnh, đồ họa động và cả sự chuyển động.

Theo Fenrich

Multimedia là sự tích hợp lý thú giữa phần cứng và phần mềm máy tính, cho phép tích hợp các tài nguyên video, audio, hoạt hình, đồ hoạ và trắc nghiệm để xây dựng và thực hiện một trình diễn hiệu quả nhờ một máy tính có cấu hình thích hợp” (Fenrich, 1997).

Hay theo Philip

“Multimedia đặc trưng bởi sự hiện diện của văn bản, hình ảnh, âm thanh, mô phỏng và video được tổ chức chặt chẽ trong một chương trình máy tính” (Philip, 1997).

Trong khuôn khổ chuyên đề nghiên cứu này, theo chúng tôi Multimedia được hiểu là sự kết hợp của nhiều phương tiện thông tin khác nhau để tạo thành một hệ thống liên hợp với sự tương tác đa chiều nhằm tối ưu hóa hiệu quả dạy nghề.

3. Sự cần thiết ứng dụng Multimedia trong đào tạo nghề

GDNN ở Việt Nam đang phát triển theo hướng mở và linh hoạt, đòi hỏi đáp ứng một số nhu cầu mới của người học.

  • Linh hoạt về thời gian đào tạo và địa điểm đào tạo. Đào tạo nghề đáp ứng nhu cầu được thường xuyên và tiếp tục học tập của mỗi cá nhân. Đồng thời tạo môi trường tự học tốt nhất để mỗi cá nhân có thể tự quyết định kế hoạch học tập, quyết định phương pháp, cường độ và nội dung một cách hợp lý nhất. Việc học nghề không chỉ là học tại lớp hay thực tập trong xưởng mà cần phải hướng tới việc thực hiện ở bất cứ nơi nào nếu học viên có nhu cầu học tập. Có thể là tại nơi làm việc, có thể là tại văn phòng, công ty và thậm chí là ở nhà.
  • Nâng cao chất lượng đào tạo nghề song song với việc giảm thời gian đào tạo và chi phí đào tạo.
  • Sự cập nhật kiến thức về kỹ thuật mới cần được cập nhật đúng thời điểm và phù hợp đáp ứng được nhu cầu đào tạo và thị trường lao động với chi phí hợp lý.
  • Quá trình đào tạo nghề cần có tính khuyến khích cao đối với người học. Quá trình đào tạo phải là những hoạt động mang lại sự thích thú, thoải mái cho người học.

Để đáp ứng những đòi hỏi này, bên cạnh việc tổ chức đào tạo chính quy, GDNN  hướng tới khả năng mới của đào tạo từ xa, đào tạo trên mạng, internet, e-learning…Vì vậy, ứng dụng Multimedia được coi như là một trong những giải pháp cho vấn đề này bởi các yếu tố khuyến khích sau:

Về mặt kỹ thuật:

  • Multimedia tận dụng tối đa các thành tựu của công nghệ thông tin.
  • Multimedia có thể thích ứng dễ dàng với các công nghệ mới. Kết hợp với Internet việc cập nhật những kiến thức mới về lĩnh vực ngành nghề cũng như công nghệ sẽ thuận lợi và dễ dàng với chi phí rất thấp.
  • Ứng dụng Multimedia trong đào tạo nghề tạo ra hệ thống mở và linh hoạt cho phép cập nhật, thay đổi chương trình, giáo trình kịp thời và phù hợp với sự phát triển của thực tế sản xuất, từ đó có thể thực hiện các khoa học theo đúng nhu cầu hiện tại.
  • Đào tạo nghề với Multimedia không đòi hỏi không gian rộng hay cố định, Multimedia rất thuận lợi cho việc di chuyển.
  • Multimedia không đòi hỏi nhiều điều kiện phụ trợ khác trong quá trình đào tạo, ngược lại thiết bị sử dụng dễ dàng đáp ứng ở mọi nơi và bất cứ lúc nào và không cần các thiết bị có chi phí quá cao (đơn giản nhất là một máy tính với yêu cầu kỹ thuật không quá hiện đại).
  • Multimedia huy động đựơc tất cả khả năng xử lý thông tin của con người. Tất cả các cơ quan cảm giác của con người (mắt, tai .v.v.) cùng với bộ não hợp thành một hệ thống hoàn hảo hơn trong việc thu nhận tri thức.
  • Multimedia cũng cho khả năng cung cấp một kiến thức tổng hợp và sâu sắc hơn so với chỉ dùng các giáo trình in kèm theo hình ảnh thông thường. Ví dụ, một đoạn phần mềm mô tả một cuộc khai quật khảo cổ sẽ có giá trị hơn rất nhiều khi có thêm các bức không ảnh cho biết các đặc trưng : ranh giới cổ xưa, biểu đồ mô tả chỗ đang khai quật với những biến đổi sinh động. ở khía cạnh này, chỉ sử dụng chữ không thôi, cho dù có sáng tạo cách mấy thì cũng không thể hiệu quả bằng.

Về mặt tâm lý:

  • Môi trường multimedia cũng có những thuận lợi riêng. Có thể kể ra được một số ví dụ : người học không bị mặc cảm có lỗi, xấu hổ khi không làm đuợc bài, không hiểu bài phải hỏi đi hỏi lại nhiều lần, làm bài sai. Nếu được tổ chức tốt, multimedia cho phép người học truy cập, tham khảo nhanh chóng, tức thời đến một kho dữ liệu khổng lồ ngay khi đang học, mà không một giáo viên nào có được.

Đối với người học Multimedia đem lại cho người học nhiều thuận lợi trong đó nổi bật là: 

  • Cho phép làm việc theo nhịp độ riêng và tự điều khiển cách học của bản thân.
  • Học với một người thầy vô cùng kiên nhẫn
  • Theo sát với việc học và thường xuyên nhận được phản hồi, đánh giá

Đối với người dạy  Multimedia cung cấp những lợi ích sau :

  • Cho phép làm việc một cách sáng tạo
  • Tiết kiệm thời gian, nhờ đó có thể khám phá nhiều chủ đề
  • Tìm được giải pháp thay thế những hoạt động học thiếu hiệu quả.
  • Tăng cường thời gian giao tiếp, thảo luận với học sinh

Về chi phí:

  • Một trong những phần cơ bản nhất của Mulitimedia chính là một máy vi tính với cấu hình tương đối - điều này có thể tìm được dễ dàng ở tất cả mọi nơi và bất cứ lúc nào trong điều kiện xã hội “công nghệ số” ngày nay.
  • Do công nghệ thông tin phát triển nhanh chóng nên chi phí cho các cấu phần của công nghệ thông tin và việc truy cập vào Internet ngày càng trở nên rẻ hơn, tạo điều kiện trao đổi thông tin và hội nhập, kiến thức thuận lợi và không tốn chi phí.
  • Một hệ thống đào tạo với Multimedia hiện đại bao gồm những thiết bị không phải là có chi phí quá cao. 

Với những yếu tố thuận lợi và triển vọng trên, việc ứng dụng Multimedia đã và đang được các cơ sở GDNN đặc biệt quan tâm đầu tư phát triển và khuyến khích áp dụng vào giảng dạy.

4. Khuyến nghị ứng dụng Multimedia trong đào tạo nghề

Để khuyến khích sử dụng Multimedia trong giảng dạy tại các cơ sở GDNN, tác giả  kiến nghị một số giải pháp sau:

  • Nâng cao ý thức và và khuyến khích giáo viên ứng dụng Mulitmedai trong dạy học đồng thời đào tạo bồi dưỡng đội ngũ giáo viên có khả năng ứng dụng Multimedia.
  • Xây dựng hạ tầng cơ sở. Để có thể khai thác tối đa khả năng của các thiết bị Multimedia trên cơ sở máy tính và Internet, các cơ sở GDNN cần thiết xây dựng mạnh máy tính nội bộ (LAN), Mạng truyền thông kết nối giữa các cơ sở đào tạo và cơ quan quản lý về GDNN.
  • Đổi mới phương dạy học và chương trình, giáo trình đạo tạo. Với triết lý “đặt việc học tập suốt đời vào trọng tâm của xã hội” trong bối cảnh xã hội “công nghệ số” thì vấn đề học đã được đặt ở trung tâm của nền giáo dục hiện đại. Điều đó được thể hiện qua việc học tập suốt đời, học cách học, tự học có hoặc không có hướng dẫn, hoạc bằng máy tính và nối mạng, học từ xa hoặc mặt đối mặt, học trong bối cảnh một “xã hội thông tin” với xu hướng hình thành một “xã hội học tập”.

 Kết luận

Việc ứng dụng Multimedia trong đào tạo nghề đã tạo ra một môi trường học tập hoàn toàn mới, mà trong đó này người học có điều kiện phân tích, suy đoán và xử lý thông tin một cách có hiệu quả và nhờ đó tính chủ động, sáng tạo của người học được phát triển, cung cấp một môi trường cho phép đa dạng hoá mối quan hệ tương tác hai chiều giữa thầy và trò, tạo ra một môi trường dạy và học linh hoạt, có tính mở.

Phát triển việc ứng dụng Multimedia trong đào tạo nghề là một việc hết sức khó khăn và phức tạp trong hoàn cảnh một đất nước còn khó khăn như Việt Nam chúng ta, nhưng đó là một trong những giải pháp được ưu tiên hàng đầu nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo nghề đưa chất lượng đào tạo và các cơ sở GDNN của Việt Nam tiến kịp các nước trong khu vực và thế giới./.

Phan Thị Hằng

 

Tài liệu tham khảo:

  1. Quách Tuấn Ngọc. Đổi mới giáo dục bằng Công nghệ thông tin và truyền thông
  2. Huỳnh Quyết Thắng . Tiềm năng và ứng dụng Multimedia và viễn thông cho đào tạo và học ở Việt nam.
  3. Đỗ Mạnh Cường. Multimedia Giáo dục
  4. Châu Kim Lang . Đa phương tiện hỗ trợ giảng dạy và học tập
  5. Phạm Xuân Thu. Vai trò và ứng dụng Multimedia trong dạy nghề.
Last modified on Thứ bảy, 14 Tháng 12 2019
  • Bình luận
  • Đọc 170 lần

Thông tin NIVET

Viện Khoa học Giáo dục nghề nghiệp là đơn vị sự nghiệp khoa học thuộc Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội

Giấy phép thiết lập Website trên internet số 109/GP-TTĐT ngày 01/7/2019

Ghi rõ nguồn "Viện Khoa học Giáo dục nghề nghiệp (NIVET)" hoặc http://www.nivet.org.vn khi phát hành lại thông tin từ nguồn này.

Copyright © 2016 Viện Khoa học Giáo dục nghề nghiệp

Thông tin liên hệ

  • Tầng 14, Tòa nhà Liên cơ quan Bộ LĐTB & XH, Khu D25, Số 3, ngõ 7, đường Tôn Thất Thuyết, Cầu Giấy, Hà Nội

  • This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

  • Điện thoại : (+84) 2439745020 - Fax: (+84) 2439745020